Jokeren spelregels

Wat u nodig heeft en hoe de kaarten worden verdeeld

Twee spellen van tweeënvijftig kaarten met de jokers erbij: honderdacht kaarten in totaal. Gespeeld wordt met twee tot zes personen. De gever schudt, iedere speler krijgt dertien kaarten, de rest gaat als gesloten stapel op tafel. De bovenste kaart wordt omgedraaid en vormt het begin van de aflegstapel.

Er zijn twee soorten combinaties.

• Een set: drie of vier kaarten van dezelfde waarde in verschillende kleuren, bijvoorbeeld drie vrouwen in harten, schoppen en klaveren.
• Een rij: minstens drie opeenvolgende kaarten in dezelfde kleur, bijvoorbeeld ruiten vijf, zes en zeven.

Omdat er twee spellen in het spel zitten, komen alle kaarten dubbel voor. Twee identieke kaarten in één set zijn in de meeste gezelschappen niet toegestaan.

Het verloop van een beurt

Een beurt bestaat uit drie stappen, altijd in deze volgorde.

1. Pakken. U neemt de bovenste kaart van de gesloten stapel, of de bovenste kaart van de aflegstapel. Wie van de aflegstapel pakt, moet die kaart in veel gezelschappen in dezelfde beurt gebruiken in een combinatie op tafel.
2. Leggen. Bent u al uitgekomen, dan mag u nieuwe combinaties neerleggen en kaarten aanleggen bij combinaties die al op tafel liggen, ook die van anderen.
3. Afleggen. U sluit af door één kaart open op de aflegstapel te leggen.

Raakt de gesloten stapel op voordat iemand uit is, dan wordt de aflegstapel op de bovenste kaart na geschud en opnieuw als gesloten stapel gebruikt.

Uitkomen: de eerste keer neerleggen

Het eerste moment waarop u combinaties op tafel legt, heet uitkomen. Daarvoor geldt een drempel: de kaarten die u in één beurt neerlegt, moeten samen een minimum aantal punten waard zijn. Welk minimum, verschilt per gezelschap. Veertig punten komt u veel tegen, dertig ook. Spreek het af voordat de eerste kaart wordt gedeeld.

In de gangbare telling zijn de kaarten twee tot en met tien hun eigen waarde waard, boer, vrouw en heer elk tien, en de aas één of elf, afhankelijk van waar hij ligt: één onderaan een rij (aas, twee, drie), elf bovenaan (vrouw, heer, aas) en in een set van azen. Ook dat is een afspraak en geen vaste regel.

Zolang u niet bent uitgekomen, mag u niets aanleggen bij combinaties van anderen. Wie lang wacht om genoeg punten bij elkaar te krijgen, zit met een volle hand als een ander uitgaat.

Wat de joker mag en wat niet

Een joker vervangt elke kaart die u nodig heeft om een combinatie compleet te maken, en telt bij het uitkomen voor de kaart die hij vervangt. Ligt er een joker op tafel in een rij, dan mag de speler die de echte kaart heeft, die joker in de meeste gezelschappen ruilen: de echte kaart erin, de joker naar de eigen hand. Voorwaarde is dan vaak dat u die joker in dezelfde beurt weer gebruikt.

Gezelschappen verschillen in de beperkingen. Sommige staan niet meer dan één joker per combinatie toe, andere verbieden twee jokers naast elkaar in een rij. Waar wel eensgezindheid over bestaat: een joker die u aan het eind van de ronde nog in de hand heeft, kost u het meest. Waarom, staat in de puntentelling.

Uitgaan en de puntentelling

U gaat uit wanneer u uw laatste kaart kwijt bent. In de meeste gezelschappen moet dat door af te leggen: u legt alles behalve één kaart in combinaties op tafel en gooit die laatste kaart op de aflegstapel. Een variant is dat u ook mag uitgaan door alles in één keer neer te leggen, zonder afleggen.

De andere spelers tellen dan de waarde van de kaarten die ze nog vasthouden. Die punten worden genoteerd als strafpunten. Een joker in de hand telt vaak zwaar, in veel gezelschappen vijfentwintig of vijftig punten; het precieze getal is een huisregel. Na een afgesproken aantal rondes, of zodra iemand een afgesproken grens passeert, wint de speler met de minste strafpunten.

Een uitgewerkt voorbeeld

Stel: u speelt met een uitkomgrens van veertig punten. In uw hand zitten onder meer harten acht, negen en tien, drie heren in verschillende kleuren en een joker.

• De rij harten acht, negen, tien is zevenentwintig punten waard.
• De drie heren zijn samen dertig punten waard.

Elk van beide combinaties blijft onder de grens; samen komen ze op zevenenvijftig punten. U legt ze in dezelfde beurt neer en bent uitgekomen. De joker houdt u nog vast, want die kunt u later bij de rij leggen als harten boer of als harten zeven.

Die afweging is het spel. De joker houden geeft ruimte voor de volgende beurten. Gaat een tegenspeler uit voordat u hem kwijt bent, dan telt hij als strafpunten. Een speler die met een joker in de hand blijft wachten op een betere combinatie, betaalt die keus aan het eind van de ronde.

Fouten die beginners vaak maken

• De drempel niet vooraf afspreken. Halverwege de ronde blijkt de een met dertig te spelen en de ander met veertig. Leg het vast voor het delen.
• Van de aflegstapel pakken zonder plan. Wie die kaart in dezelfde beurt moet gebruiken en dat niet kan, zit vast of moet terugnemen, afhankelijk van de huisregel.
• Te lang wachten met uitkomen. Elke kaart in uw hand is een strafpunt in afwachting.
• Hoge kaarten bewaren. Een heer of een aas die nergens in past, kost tien of elf punten als een ander uitgaat. Leg zulke kaarten bijtijds af.
• Vergeten dat anderen ook aanleggen. Wat u op tafel zet, kan een tegenspeler gebruiken om zijn eigen hand kwijt te raken.

Waarom er bij jokeren geen huisvoordeel staat

Jokeren speelt u tegen andere spelers, niet tegen een bank. Er is geen partij die van elke inzet een vast deel inhoudt, dus er is ook geen huisvoordeel om te noemen. Wie wint, wint van de andere spelers, en de uitkomst hangt af van de kaarten die u krijgt en de keuzes die u maakt. Over een avond weegt het toeval zwaar; over veel rondes gaat ervaring meetellen.

Dat verandert als er geld bij komt. Wordt een rummyvariant als kansspel aangeboden, met een organisator die een deel van de inleg inhoudt, dan geldt de rekensom van elk spel met een huis: op de lange duur verliest de speler. In Nederland valt het organiseren van kansspelen voor geld onder de Wet op de kansspelen. Spelen om punten of lucifers aan de keukentafel is iets anders.